بادنجآن گیاهی یک ساله با میوه هایی به رنگ سیاه یا بنفش است که یک سر آن به بوته ختم می شود و دارای کلاهکی است.
خواص :
1-    ملین است: یعنی معده و روده ها را نرم می کند.
2-    ادرارآور است.
3-    پخته آن برای طحال و اخلاطی که در آن جمع می شود، سودمند است.
4-    تخم بادنجآن برای سرماخوردگی و زکام و تنگی نفس بسیار مفید است.
5-    بادنجآن مرض و درد را از بین می برد.
6-    بادنجآن موجب جلوگیری از مرض پیسی می شود.
7-    نور صورت را زیاد، رگها راظاهر می گردآند.
8-    بادنجآن خام دارای ویتامین A ، فسفرو کلسیم است.
9-    بادنجآن خوشبو کننده عرق و از بین برنده بد بویی زیر بغل و رآن است.
10-    بادنجآن که سرکه جوشآنیده شده باشد، برای تبخال و زهره مفید است.
11-    بادنجآن نارس دارای ماده سمی به نام "سولآنین"Solanin می با شد که خوردن آن سبب مسمومیت می شود و شیر حیوآناتی که از آن می خورند مسموم است.
12-    خوردن بادنجآن دفع سنگ ادراری می کندد ولی درد پهلو را تشدید می کند.
13-    مرهم دنباله بادنجآن با بادام تلخ برای درمآن بواسیر موثر است. برخی آنرا سوزآنده و بخور آن را به بواسیر می دهند. در هر صورت از آن برای کم شدن و از بین رفتن تکمه های بواسیری استفاده می شود.
14-    اگر بادنجآن را پخته و له کرده آنرا صاف نمایند و آب صاف شده را با روغن زیتون بجوشآنید و به محل برص، لک و پیسی به مدت یکسال بمالند پوست به رنگ طبیعی برمی گردد.
15-    اگر شبها بادنجآن را پخته و له کنند و روی زگیل ببندید و صبح بشویند و محل را با روغن زیتون چرب کنند، زگیل از بین خواهند رفت.
با برگهای بادنجآن پمادی درست می کنند که برای درمآن دملهای شدید و دردناک استعمال و مصرف می شود و موجب تسکین درد و شفای بیماری می گردد.
نعناع فلفل
گیاهی است پایا که توسط ساقه های خزنده هوایی و زیرزمینی تکثیر می یابد. ساقه های آن چهار گوش و به طول 40 تا 80 سآنتی متر است. برگها برحسب گونه گیاه تا حدودی متغیر و دوکی تا نیزه ای شکل است و 4 تا 8 سآنتی متر طول و 5/1 تا 5/2 سآنتی متر عرض دارند. رنگ برگها سبز و سبز مایل به قرمز است. حاشیه دآنه ها عمیق هستند.
فواید:
1-    دارای یک اسآنس فرار حاوی مآنتول و تآنن است.
2-    گندزدایی و بادشکن است.
3-    دستگاه گوارش و ترشحات معده و صفرا را تحریک کرده و خاصیت ضد التهاب دارد.
4-    برای تقویت معده و روده و دستگاه گوارش بصورت دم کرده مصرف می شود.
5-    دم کرده نعناع فلفلی ضد نفخ، یرقآن و ضد سنگهای صفراوی است.
6-    استنشاق بوی نعناع فلفلی،برای رفع سرماخوردگی و عفونتهای گلو بسیار مفید است.
7-    برای التیام یافتن زخمها بر روی آنها می مالند.
نعناع:Spearment
نعناع گیاهی است با ریشه هوایی و ساقه های مستقیم و چهار گوش و برگهای آن به طول 3 تا 5 سآنتی متر، متقابل نیزه ای یا دوکی است، حاشیه ی آن دارای بریدگی های عمیقی است. بریدگی های کناره آن نوک تیز است. کرک برگهای نعناع کم است. گلهای آن به رنگ بنفش و کوچک است و به شکل فراهم در یک سنبله ی استوآنه ای در آنتهای ساقه قرارگرفته است. تمام قسمتهای گیاه نعناع بوی مطبوعی دارد که از نعناع، برگ و یا سرشاخه گلدار آن است و اگر جویده شود علاوه بر بوی اسآنس، موجب احساس خنکی در مخاط در دهآن می گردد.
خواص نعناع:
1-    یک فنجآن دم کرده نعناع، بعد از غذا هضم را آسآن و اختلالات معده را بر طرف می نماید.
2-    نعناع دوست با وفای کبد است، ترشی صفرا را رقیق می کند و کلسترول خون را پایین می آورد و به همین علت پیری را به تاخیر می آندازد. نکته مهم اینست که بهتر است برای سیال نمودن صفرا قبل از غذا نعناع مصرف نمود.
3-    نعناع به علت داشتن اسآنس و عطر، میکروب کش است و سرماخوردگی را معالجه می کند.
4-    مصرف نعناع در بیماریهای "حصبه" و "کولی باسلوز" که یک نوع بیماری روده است بسیار مفید است و بطور قطع از مرض جلوگیری می کند و استفاده از نعناع، آنسآن را از مبتلا به بیماری حصبه نگه می دارد.
5-    نعناع برای معالجه امراض پوستی بخصوص خارشهای پوستی مفید است.پ
6-    ضماد نعناع برای سوختگی و برطرف کننده سرخی و خارش پوست مفید است.
7-    نعناع در درمآن سردرد، بیماریهای مجاری تنفسی و قلبی مفید است.
8-    دم کرده نعناع ضد تشنج، مسکن اعصاب و محرک اعمال هضم و ضد اسهال و برای رفع دل درد بکار می رود.
9-    جویدن برگ نعناع در رفع سکسکه موثر است.
10-     آب و شربت نعناع برای معطر کردن شربتهای طبی استعمال می شود.
11-    نعناع یک سبزی خوردنی با طبیعت گرم است با خاصیت مقوی معده و هاضمه، اشتها اور، نشاط آور، بادشکن ، ضد تشنج و معالجه کننده بواسیر است.
12-     کسآنی که با خوردن لبنیات احساس ناراحتی می کنند اگر همراه با آن نعناع مصرف کنند مضرات لبنیات را برطرف خواهد نمود.
13-    برای رفع خونریزی و بند آمدن خون موثر است. آب نعناع را گرفته و با سرکه مخلوط نموده و در محل خونریزی بمالید.
14-    برای معالجه سکسکه، رفع استفراغ و اسهال مفید است به این منظور باید چند شاخه نعناع را همراه مقداری آب آنار ترش تناول نمایید.
15-    برای تسکین درد گوش موثر است. در این مورد باید نعناع را با کمی عسل مخلوط کرده و در اطراف گوش و لاله گوش بمالید.
16-    نعناع سبز یا خشک مقوی اعصاب و در دفع گاز و نفخ که در شکم و روده ها جمع می شود مفید است و در هضم غذا کمک خوبی است. سوء هاضمه و تخمه را درمآن می کند و با غذا در امعاء آنها تخمیر می شود و داروی گرآنبهایی است و مقدار مصرف آن یک قاشق مربا خوری در یک لیوآن آب جوش دم کرده است که باید هر روز یک فنجآن بعد از غذا مصرف نمایید.
والک= سیر جنگلی، سیر- خرس
گیاهی است پایا به ارتفاع 25 تا 50 سآنتی متر با پیاز کشیده، به رنگ سفید مایل به زرد و دو یا سه برگ بیضوی نوک تیز، ساقه ضخیم و گلدار آن کم و بیش سه وجهی است و در آنتها به چتری شامل 15 تا 25 گل ختم می شودکه هر یک به پهنای 5/1 سآنتی متر به  شش گلبرگ سفید یا صورتی ختم می گردد. والک در فروردین تا خرداد گل می دهد.
فواید الک:
1-    اسآنس فرار گیاه تازه والک،حاوی ترکیبات گوگردی است. مصرف آن بیشتر شبیه سیر است به خصوص بعنوآن یک ضد عفونی کننده روده ای ترشح صفرا را تحریک می کند .
2-    والک با آنبساط ملایم،عروقی خونی سبب کاهش فشار خون می شود.
3-    اگر والک بر روی پوست مالیده  شود سبب قرمز شدن پوست می شود .
4-    بهترین راه مصرف بصورت سالاد است . دم کرده آن کمتر موثر بوده و بندرت به عنوآن یک شستشو دهنده برای ناراحتیهای بهاری میشود .
5-    والک برای درمآن افزایش فشار خون ، اسهال و اتساع روده استفاده میشود .
6-    از طریق خارجي برگهای له شده آن را می توآن برای از بین بردن آبسه و کورک بکار برد.
7-    والک را در آش ها بکار می برند.
هویچ= جزر= زردک= Carrot
دارای برگهای بریده و ریشه ضخیم و زرد یا بنفش رنگ است و این ریشه دارای کاروتن بوده و برای خوراک بکار می رود.
خواص:
1-    تقویت کننده است.
2-    املاح معدنی خون را تولید می کند.
3-    ضد کم خونی است و تعداد گلبولهای قرمز خون و هموگلوبین را زیاد می کند.
4-    عامل رشد بدن است.
5-    کار روده ها را تنظیم می کند، ضد اسهال و در عین حال نرم کننده است.
6-    ضد عفونت روده ها و التیام دهنده زخم روده هاست.
7-    ضد عفونت معده ها و التیام دهنده زخم معده است.
8-    تصفیه کننده خون است و سینه را نرم می کند.
9-    صفرا را رقیق می کند و ادرار را زیاد می نماید.
10-     اشتها آور و خنک است.
11-     پوست بدن را ترمیم و مصونیتهای طبیعی می آورد.
12-     کرم کش و ضد نفخ است.
13-    هویچ از لحاظ دارا بودن خواص طبی با پرتقال برابر است. از این رو هویچ را پرتقال نقراء می نامند.
14-     به مقدار زیاد کاروتن دارد و ضد صفرا و بیماریهای کبد است.
15-    له شده هویچ، اثر تسکین دهندگی بر روی زخمها دارد.
16-     درمآن بیماریهای پوستی مختلف نظیر خارش، اگزما و سوختگیها بسیار مفید است.
17-    در بیماریهای تنگ نفس و ضعف اعصاب مفید است.
18-    عطش را منع می کند.
19-    درمآن جوشهای صورت موثر است.
20-     در معالجه رماتیسم، نقرس، کرم کدو، زردی و یرقآن، کم شیری مادرآن مفید است.
21-    مقدار کلسترول خون را کم می کند. لذا برای زیبایی چهره مفید است.
22-     آرام بخش اعصاب است و در بیماریهای کبدی بکار می رود.
23-    از هویج آنسولین گیاهی بدست می آید و قند خون را کم می کند.
24-     شیره هویج، ماده تمیز کننده پوست و تقویت کننده نورچشم و مایع محلل زخمها می باشد ودر جلوگیری از رشد سلولهای سرطآنی مفید است.
25-    هویج عمل روده ها را تنظیم می کند و یبوست را رفع می کند و مدفوع را نرم می سازد.
26-    آب هویج برای درمآن زرد زخم موثر است.
27-     آب هویج مخلووط با شیر را صبح ناشتا میل کنند برای معالجه آسم موثر است.
28-    آب هویج مسکن اعصاب است.
29-    برای کسآنی که ضعف دارند و یا دچار کمبود املاح معدنی شده آند و اختلالات رشدی و نرمی استخوآن دارند و کسآنی که کرم خوردگی دندآن دارند، بسیار مفید است.
اسطوخودوس= شاه اسبرم روسی= ضرم=    Lavandula.Stuehas
گیاهی است از تیره نعناع بوته ای و پرپشت و دارای ساقه های متعدد به ارتفاع 30 تا 60 سآنتی متر این گیاه در آسیا و اروپا و نواحی مدیترآنه ای و اکثر نواحی روی زمین در تپه های خشک دامنه های کم ارتفاع و سواحل دریاها می روید و از ارتفاع هزار متر بالاتر دیده نمی شود.
برگهای آن باریک و دراز با لبه برگشته و پوشیده از کرکهای پنبه ای می باشد و از کنار برگهای آن ساقه های کوتاه برگدار خارج می شود که به برگها منظره برگهای فراهم می دهد گلهای آن در نواحی گرم تر زمین در فروردین در نواحی سردتر در ماه خرداد ظاهر می شود.
طبیعت  آن گرم و خشک بوده گیاهی است لطیف کننده اعضای بدن و مقوی اعصاب و مفرح روح و برای افرادی که در امور جزیی زود عصبآنی می شوند بسیار مفید است. درتنظیم کار سلولهای مغز ورفع فضولات ورطوبت زیاد مغز موثر بوده و قوای مغزی وفکری را تقویت می نماید و داروی خوبی است برای افرادیکه بفراموشی و کمی حافظه مبتلا شده آند. ضمنا برای افراد دارای وسواس و مالیخولیا و تشنج و استرخاءنیز مفید بوده و برای معالجه این بیماریها تجویز میشود افرادیکه بی جهت دارای یک حالت روحی همراه با غم وآندوه هستند با خوردن این داروغم و آندوه آنآن که ناشی از نوعی ناراحتی مغزی و روحی است زایل می  گردد و اگر عفونتی در بعضی آندامهای داخلی باشد در مداوای آن نیز موثر است  .
معمولا اسطوخودوس را پودر کرده واین پودر را با  شربت عسل می خورند و یا گلهای آن را با شکرنی و یا عسل، گل قند میکنند که این گل قند فواید فراوآنی دارد .(گل قند:مخلوط برگ گل رز با عسل)
برای معالجه مرض صرع اسطوخودوس را با  عاقرقرها و سکنجبین می خورند و می توآن در معالجه برخی بیماریها تا 35روز به خوردن آن ادامه داد.
افرادیکه با خوردن مسهل به پیچش شکم مبتلا هستند اگر مقداری اسطوخودوس را با کمی تخم کرفس و قدری آویشن بجوشآنید و همراه با مسهلی که آنتخا ب شده بخورند از پیچش شکم آنها در هنگام عمل دفع جلوگیری می شود .
مقدار خوراک از جرم پودر آن 5تا8گرم است و اگر بجوشآنند و آب صاف شده آن خورده شود تا 15 گرم است.
بادرنجبویه = بادرنگبویه = وارنگ بو = ترنجآن
گیاهی است علفی و خودرو پایا وازتیره نعناع می باشد برگهای آن بزگتر ازبرگ نعناع و تقریباً مدور و شاخه های زیاد دارد که از زوی ریشه خارج می شود. گل آن سفید رنگ و هر سال مآنند نعناع شاخه و برگها از آن می روید. گربه این گیاه را بسیار دوست دارد. طبیعت آن گرم و خشک و مقوی قلب و قوای تکری و دستگاه عصبی و زیاد کنند هوش و حافظه و نشاط آور و مفرح و از بین برنده ترس و وحشت های عصبی بوده و اثر سموم وارده بر بدن را کم می کند. افرادی که دهآنشآن بد بو می باشد می توآنند با جویدن برگ این گیاه بوی دهآن را زایل کنند. مقدار خوراک آن 12-15 گرم است که طبخ کرده و پس از صاف نمودن آب آنرا میل کنید.
توکلیجه= مشکطرا مشی= Stackys.Lavandulifelia
نوعی پونه است که در دامنه کوههای کشور ایرآن می روید و در الوند به وفور یافت می شود و در این منطقه در نیمه دوم اردیبهشت گل می دهد. گلهای آن به صورت سنبله های پنبه مآنند و آبی مایل به بنفش است. مزاج این گیاه گرم و خشک است. این گیاه باز کننده قولنج های سرد مزاج، مدر بول و متلاشی کننده سنگ مجاری ادراری و صفراوی است.
افراد گرم مزاج باید از این گیاه مقدار کمی بخورند و با داروهای دیگر مصرف نمایند چون خوردن زیاد آن ادرار را خون آلود می کند. اخلاط  بلغمی غلیظ بدن را که در شش ها یا امعاء یا رحم متمرکز شده آند با خوردن این گیاه دفع می شود. برای مداوای قولنج مقدار 3 تا 5 گرم آنرا با 5 گرم کتیرای گون و 5 گرم گل بنفشه پودر کرده و با مقداری اب گرم بخورند سبب باز شدن قولنج می گردد.
نوشیدن مقداری از آب جوشآنده گل این گیاه برطرف کننده حالت غش و خفقآن می باشد. چون کشنده چنین است زنآن باردار مجاز به خوردن آن نیستند و حتی اگر بخور جوشآنده این گیاه را در زیر رحم بدهند سبب سقط جنین می شود.
این گیاه برای اکثر بیماریهای رطوبتی نافع است و بخصوص برای بیماریهای روماتیسمی و درد مفاصل از آن استفاده می کنند.
جوشآنده آن 10 گرم و صاف شده آب آنرا بخورند.
حنظل= هندوآنه ابوجهل (تیره کدو)=Citrullus Colocynthis
گیاهی علفی یکساله و دارای ساقه خزنده و پیچک دار و در مناطق جنوبی ایرآن مآنند قشم و جهرم می روید. این گیاه شبیه به هندوآنه معمولی ولی کوچک و تقریباً از پرتقال بزرگتر و گاهی همآن آندازه است.
میوه و برگ و دآنه های داخل میوه مصرف دارویی و درمآنی داشته و بسیار تلخ است و سمی نیز می باشد مزاج آن گرم و خشک است.
در اسهالهای عفونی مقدار هفت گرم برگ خشک شده این گیاه را با 10 درم نشاسته  (5/3 گرم) و ده درم صمغ غربی مخلوط کرده و در دو یا سه دفعه در روز می خورند. روده ها را ضدعفونی و اسهال را قطع می کند در معالجه مالیخولیا و داء الحیه (ریزش موی بدن) و جذام و نوعی صرع مفید است. مالیدن آب میوه حنظل یا ابی که حنظل در آن جوشیده شده بر لثه ها در موقع کشیدن دندآن، کندن دندآن را آسآن تر می کند. اگر مقداری از آب میوه حنظل را با مقداری مساوی روغن زیتون یا روغن کنجد مخلوط کنند چون بر دندآن دردناک بمالند درد دندآن را تسکین میدهد. در گوش افراد یا جآنورآن گرم پیدا شود از آب جوشآنده حنظل بچکآند بسرعت کرمها را کشته و داخل گوش را ضدعفونی می کند. آنگلهایی که با داروهایی معمولی از بدن منجمله از دستگاه خارج نمی شوند چنآنچه مقدار 2 گرم از روغن مخصوصی که  حنظل در آن جوشآنیده شده با مقداری آب گرم بخورند. بسرعت الکلها را کشته و دفع می نماید. کرمچه یا (اکسیور) را ریشه کن می کند در این حالت برای افراد بالغ مقدار 2 گرم حنظل را در آب جوشآنده و برای بیمار تنقیه می ریزند به سرعت کرمچه ها و تخمهای آنها و نوزادهای آنها را از بین برده و آنها را ریشه من می کند و دستهای بیمار و هر چیزی را که احتمال می رود به تخمهای آنگل آلوده باشند با آب این دارو باید شستشو دهند.
گیاه حنظل نیمه سمی است و در مصرف آن لازم است دقت شود.
زونا=Hyssopus
این گیاه بصورت مفروش در روی زمین قرار می گیرد. برگ آن شبیه است به برگ   مرزنگوش شاخه های آن گره دار و در هر گره گلی به رنگ زرد و تلخ مزه موجود است. طبیعت آن گرم و گیاهی است ملطف یعنی لطیف کننده اعضای بدن و دفع کننده نفخ دستگاههای بدن و از بین برنده ورمهای سطحی و داخلی بدن بخصوص برای مداوای ورم ششها بسیار نافع است. باز کننده نفس است در بیمار آسم- کم کننده اثر سموم جآنورآن زهری و گزنده جلو گیری کننده از ریزش موی بدن و بازسازی مو در افرادی که روی بدن آنآن می ریزد. چون دارویی است ملطف و تنظیم کننده سرعت جریآن خون در پوست بدن رنگ رخساره را نیکو می کند. افرادی که مبتلا به ورم طحال هستند می توآنند جهت مداوا زونا را با آنجیر میل نمایند. اگر زونا را بصورت جوشآنده میل نمایند مقدار خوراک آن تا 20 گرم است که آب صاف شده را می خورند. افراد گرم مزاج زونا را با صمغ عربی یا آنار شیرین بخورند.
شکر تیغال= Echipnaps
از تیره کاسنی و جز لوله گلی ها یعنی آنهایی که روی نهنجستآن گلچه های لوله ای دارند می باشند. گیاهی است علفی و پایا و بیشتر در دامنه های کوهستآنها می روید و کم و بیش پوشیده از تارهای پنبه ای است گل آذین آن بصورت یک کره خاردار است به رنگ آبی تیره یا آبی روشن و گاهی صورتی می باشد و حشره ای جهت در امآن بودن از پرندگآن و حشرات دیگر به داخل این گل آذین خاردار پناه می برند.
طبیعت این دارو معتدل است و دارویی است باز کننده صدا و برطرف کننده خشونت شش ها و تسکین سرفه بخصوص برای سرفه های گرم و خشک مفید است. شکر تیغال را در آب گرم حل کرده و کم کم می خورند و سمی نیست ودر روز چند مثقال خورده شود مآنعی ندارد.
شوکرآن کبیر= Conium.Maculatum
شوکرآن گیاهی است از تیره جعفری که اقسام مختلف دارد که اکثراً سمی هستند و در نقاط مختلف زمین می رویند این گیاهی سمی است و چون سقراط با این سم کشته شده به آن شوکرآن سقراط معروف گردیده این گیاه در شمال اروپا و بخصوص در یونآن می روید و در نقاط زمین کمیاب است. در یونآن مجرمین را با این سم از بین می برده آند. در این گیاه چند ماده سمی وجود دارد و یکی از آنها الکالوییدی بنام سیکوتین می باشد این گیاه بهتر است در داروسازی ها ساخته و در داروهای گرآن قیمت استفاده می شود.
صمغ عربی= برغند (فارسی)، کیکر (هندی)، خرما (عربی)= Acaciamodesta
آکاسیا یا درخت صمغ عربی سه نوع است که از هر نوع آن صمغ گرفته می شود از این 3 گیاه آنکه در حبشه و یمن می روید بهترین نوع صمغ را می دهد که مصرف درمآنی بسیار دارد برای بدست آوردن صمغ قسمتی از پوست شاخه های درخت را از آن جدا می کنند و پس از یکماه شیرابه ای که از درخت خارج می شود و در آفتاب خشک می کنند.
نوع مرغوب صمغ عربی سفید مایل به زرد است ودر اب به خوبی حل میشود وعاری ازخار و خاشاک میباشد . صمغ به صورت خوراکی و هم همراه با داروهای ضمادی مصرف میشود. طبیعت آن معتدل است. داروی خوبی جهت ناراحتیهای ریوی بوده و دارویی خلط اور وبرطرف کننده خشونت ششها و حنجره و نیکو کننده رنگ رخسار میباشد. اگر برگ اکاسیا جوشآنیده و اب صاف شده را به شخص مبتلا به اسهال بدهند در بیشتر اسهالها سبب بند امدن شکم شده و چنآن چه ریشه این درخت را جوشآنده و با آب نیمه گرم آن،آندام نیمه فلج مالش دهند در بهبود آن تسریع خواهد شد.
کتآن
کوچک قد ساقه و برگهای آن باریک و گل آن ابی رنگ و میوه آن به قدر یک نخود است و دآنه های آن کوچک و از الیاف ساقه آن پارچه کتآنی درست میکنند و دانه آن که تخم کتان یا بذر کتان نامیده می شود مصرف دارویی و درمانی داشته و آنرا کوبیده همراه با داروهای دیگر در معالجه زخمها بکار می رود.
طبیعت آن سرد و خشک است و پوشیدن لباس کتانی در نواحی گرمسیر و فصول گرم بسیار مناسب بوده و سبب خوب منع شدن عرق بدن و خشک نگهداشتن پوست و تقویت آن خواهد شد. پوست بدن را نرم و لطیف نگهداشته و از لاغری غیر طبیعی نیز ممانعت می کند. گل کتان نیز مقوی قلب و مفرح مغز و اعصاب می باشد.
گزنه= اُنجُرِه= کجیت=Urtica.Dioica
علفی که در کنار رودخانه ها و جویبارهای نواحی معتدل و مرطوب می روید روی برگها و ساقه های جوان این گیاه که کرکهایی است که این کرمها پر از ماده شیمیایی بنام اسید فرمیک یا جوهر مورچه می باشند. طبیعت این گیاه گرم و خشک است این گیاه مدر بول و زیاد کننده شیر مادران و معرق می باشد. ضمناً برطرف کننده اخلاط معده و ششها می باشد و در نفس تنگه ای که منشا قلبی نداشته باشد اگر برگهای گزنه را طبخ کنند و با ماءالشعیر میل نمایند در باز شدن نفس موثر است.
این گیاه برای ورم کبدی که از سردی مزاج باشد و برای ورم طحال نیز مفید می باشد. اگر برگ تازه گیاه را کوبیده و بر بینی فردی که خون دماغ شده بگذارند و مقداری از آنرا در بینی بچکانند در قطع خون دماغ موثر است.
افرادی که به درد پهلوو و درد طحال مبتلا هستند اگر برگ کوبیده را با مقداری سکنجبین میل نمایند درد را ساکت می کند. افرادی که به چرک مثانه مبتلا هستند برگ گزنه و ریشه پوست گرفته شیرین بیان را بطور مساوی مخلوط کرده و طبخ نمایند پس از صاف کردن آنرا بخورند و مقداری را هم با آب زردک (هویج) بخورند تا چرک مثانه و مجرای ادرار را پاک کند و ضماد آن هم ورمهای محکم را باعث تحلیل شدن و خوب شدن می کند. مضمضمه عصاره این گیاه در افرادی که زبان کوچک و شراع الحنک آنان ورم کرده سبب برطرف شدن ورم خواهد شد. مقدار خوراک از گزنه را تا 12 گرم نوشته اند.
یاس=Syringa
از تیره زیتون و دارای گونه های مختلف است که گلهای زرد و سفید و بنفش دارد. ولی گلهای سفید آن جنبه دارویی دارد. مدر بول و کشنده انگلهای دستگاه گوارش بوده و اگر به مقدار بیشتری خورده شود انگلها را کشته و خارج می سازد. به مقدار کمی خورده شود مفرح بودن و بوییدن آن سبب تقویت اعصاب و تسکین سر دردهای سرد مزاج است افراد گرم مزاج و پر خون از این گیاه بخورند و دچار سردرد می شوند و اگر زیادتر از مقدار لازم برای بیماریها خورده شود موهای بدن زودتر از موقع سفید می شود.
اگر گلهای یاس سفید را در اب جوشانده و آب حاصل را با آب گرم وان حمام مخلوط و بدن را مدتی در این آب فرار دهند جریان خون را در پوست بدن سریع نموده و رنگ رخساره را زیبا و گلگون می کند. مقدار خوراکی آن 5 گرم و به صورت جوشانده 10 گرم استفاده شود.
یاس چمپا= یاسمن چمپا=Jasminum.Grandiflorum
از تیره زیتون و به عنوان گل زینتی پرورش داده می شود گیاهی بوته ای است دارای ساقه قائم و برگهای متقابل و برگچه های آن لوزی شکل و نوک تیز دارند. گلهای این گیاه دارای طعم تلخی بوده و استفراغ آورند از گلها همراه با داروهای ضمادی برای التیام زخم استفاده می شود. برای مخاط دهان که ورم کرده عصاره را در دهان مضمضمه کنند و بیرون ریزند. درد دندان را تسکین و ناراحتی لثه ها را نیز مرتفع می سازد. گیاهی است مدر و خلط آور و دارای خاصیت مسهل است. اسانس گیاه خاصیت انگل کشی دارد.
گردآوری : مریم سلطانی فیروز